Nữ sĩ Tương Phố tên thật là Đỗ thị Đàm, sinh năm 1900 tại Bắc Giang, người tỉnh Hưng Yên, di cư vào Nam năm 1954, bà mất ngày 14 tháng 10 năm Quý Sửu tức ngày 8/11/1973 tại Đà Lạt.
Bà sinh ra trong một gia đình nho học, thân sinh của bà là một nhà nho thanh bần. Hồi nhỏ bà học chữ Hán với thân phụ, và học chữ Pháp tại trường công lập ở tỉnh nhà Hưng Yên . Năm 17 tuổi bà từ Bắc Giang về Hà Nội vào học trường nữ sư phạm. Ở đây, cô nữ sinh trẻ đẹp con nhà nề nếp gặp chàng sinh viên trường thuốc Thái Văn Du, em trai Thượng thư Thái Văn Toản.
Họ yêu nhau tha thiết và trở thành vợ chồng. Năm sau, bà sinh con trai và đặt tên là Thái Văn Châu, rồi chồng bà qua Pháp du học. Và rồi ông bị bạo bệnh, về Huế vào mùa thu, vĩnh biệt cũng vào mùa thu. Người vợ trẻ đau khổ trước cảnh đời, hoà nước mắt viết nên "Giọt lệ thu". Mới 28 tuổi và với tác phẩm đầu tay, cái tên Tương Phố đã nhanh chóng chiếm được cảm tình của bạn đọc, nhất là đám nữ sinh thành thị. Bà nổi tiếng một thời và đến nay cũng chưa có ai trong các nữ thi sĩ Việt Nam dám ngồi ngang ghế với Tương Phố về loại thơ bi thương này. Bà làm thơ để khóc chồng mà chính là để khóc cho cái thân phận đơn côi của chính mình. Những giọt lệ đầy vơi của kẻ còn người khuất.Sau khi chồng mất nữ sĩ đem con về nương cùng cha già.
Năm 1949, bà vào Nam và sống ở Nha Trang . Năm 1969, bà dọn lên ở cùng với con trai là giáo sư Thái Văn Châu lúc bấy giờ là một công chức cao cấp ngành Thủy Lâm, làm việc tại Đà Lạt..
Nữ sĩ Tương Phố nổi tiếng với tập thơ "Giọt Lệ Thu" là tập thơ khóc chồng của bà, "Giọt lệ thu" được đăng trên báo "Nam phong" năm 1928, cùng với bài "Linh phượng", tập "Lệ ký" của Đông Hồ. Và được nhà xuât bản Ngành Mai ở Hà Nội in thành sách năm 1952. "Giọt lệ thu" thực sự viết năm 1923, bằng lối văn biền ngẫu, xen thơ lục bát, song thất lục bát. Đó là một bài thơ trường thiên làm theo lối thi văn liên hành, "là những tiếng khóc âm thầm, những dòng lệ sụt sùi liên tiếp như mưa thu, hết cơn này đến cơn khác, lạnh lẽo điu hiu", "Giọt Lệ Thu" đã khơi dòng văn chương lãng mạn sầu não trong văn học Việt Nam hiện đại. Tác phẩm của Tương Phố đã được dịch ra tiếng Pháp từ năm 1930. Nỗi buồn mùa thu đã đến tay bạn bè trên thế giới. Và, họ nhận ra "Giọt lệ thu" là nỗi buồn thời đại, một trong những nỗi buồn văn chương. Bà đã trở thành chứng nhân của nỗi buồn thời đại và thi ca lúc sinh thời
Năm 1960, tập thơ thứ nhì của nữ sĩ là "Mưa Gió Sông Tương" được nhà xuất bản Bốn Phương ở Sài Gòn ấn hành. Sách in thật công phu. Thơ trình bày trên giấy nền gấm vẽ sáu kiểu: Vươn giả hương, Hồ điệp xuyên vân, Ngọc Lân hí cầu. Tức là nền vẽ lan, mai, trúc, cúc, bướm , lân. Nét họa của Đông Hồ. Trông thật trang nhã đài các.
"Mưa Gió Sông Tương" gồm những giai tác soạn từ 1915 đến 1949 và gồm nhiều thể: thất ngôn, lục bát, song thất lục bát. Hai thể sau chiếm đa số. Cũng là một số bài làm theo lối thi văn liên hành như "Giọt Lệ Thu".
"Giọt Lệ Thu" là một tiếng khóc chồng dài dặc liên mien.
"Mưa Gió Sông Tương" là những mảnh tâm sự của con người đau khổ trong những ngày xa chồng, trong những ngày góa bụa, và trong lúc phải bước lên "cầu tái tiếu" .
Trong nửa đầu thế kỷ XX, cùng với sự biến chuyển sâu xa và sôi động về xã hội và về tư tưởng, đã xuất hiện trên thực tế, phong trào " Nữ lưu văn học". Tên tuổi của nữ sĩ Tương Phố gắn liền với phong trào này. Thế hệ nữ văn sỹ có thể xem là trước bà gồm có Mai Am , Sương Nguyệt Anh , Đạm Phương , Sầm Phố , Trần Ngọc Lầu... Cùng thời với bà có thể kể đến: Cao Thị Nhuỵ, Nhàn Khanh, Như Không, Bà Bang Nhãn...Thế hệ sau bà một chút là Vân Đài , Hằng Phương , Mộng Sơn , Thu Hồng, Nguyễn Thị Manh Manh, T.T.Kh, Mộng Tuyết... Trên diễn đàn báo chí và sau đó là trên lĩnh vực xuất bản các sáng tác văn chương của phụ nữ khắp Trung - Nam - Bắc đã tạo nên một mảng riêng, độc đáo, đóng góp xứng đáng vào bức tranh văn chương chung của dân tộc của nửa đầu thế kỷ XX.
Nữ sĩ Tương Phố cùng với Ngân Giang là 2 nữ sĩ vinh dự có mặt trên lễ đài Ba Đình trong lễ Tuyên ngôn Độc lập khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà ngày 2-9-1945.
Năm 1973 bà qua đời tại Đà Lạt.
Nơi bà an nghĩ là ngọn Tương Sơn,. Vốn xưa ngọn núi thấp thuộc rặng Lang Bran này chưa có tên. Từ ngày nữ sĩ về đây yên nghỉ người đời mới gọi là Tương Sơn. Sinh thời, nữ sĩ đã chọn nơi đặt phần mộ cho mình. Cả ngọn đồi chỉ có mình bà yên nghỉ, hướng về phía Bắc quê hương. bên kia núi là nơi con trai bà, ông Thái Văn Châu, người con duy nhất nằm lại. Tấm bia mộ bà ghi: Tương Phố nữ sĩ chi mộ (1900-1973).
Thời gian trôi qua thật nhanh, kể từ ngày năm 1973 - khi bà trút hơi thở cuối cùng đến nay đã tròn 36 năm.
Hôm nay 29.11.2009, tại phần mộ nữ sĩ Tương Phố trên đường Mimosa ( Đà Lạt), Gia đình cùng các thi nhân gần xa tổ chức trọng thể lễ tưởng niệm 36 năm ngày mất của nữ sĩ Tương Phố. Chắc bà sẽ ngậm cười chín suối bởi con cháu hôm nay đã nhớ đến bà và mong cho bà an giấc ngàn thu.
Văn nghệ sĩ về dự lễ
Thắp hương viếng mộ Tương Phố
15 December 2009, 07:30
Gửi Lê Công: Xin chia sẽ với nhà văn phố núi về "sự cố văn chương" vừa qua. Một truyện ngắn hay mà có những con mắt nhìn khác cũng không sao, nhưng ứng xử khác thế thật đáng buồn. Trên blog của mình có "Truyện ngắn Họa văn chương" sao mà nó giống hoàn cảnh LC đến thế. Nếu có thời gian đọc nhé! Chúc luôn vững vàng nơi góc núi mờ sương.
15 December 2009, 07:32
Khi nhắc đến Nữ sỹ Tương Phố thì người ta luôn nhắc đến Thi sỹ Đông Hồ. Vào thời ấy, tên tuổi của hai vị ấy song hành không chỉ bởi sự cùng thời, mà con tâm thơ của một người khóc chồng, một người khóc vợ. Phiêư Vân từng xúc động thật nhiều khi đọc thơ Tương Phố và thơ Đông Hồ.
Ngày nay hai vị đã tạ thế nhưng tên tuổi của họ mãi là nhưng bóng lớn trên thi đàn hiện dại Việt Nam.
Cám ơn Lê Công đã đưa tin về cuộc viếng thăm nhân ngày tương nhớ nữ sỹ Tương Phố.
Chúc góc núi sương vẫn mù
Thân mến
Phieuvan_Thlangdu
15 December 2009, 10:34
Chào Lê Công nhé ! Cảm ơn nhiều bài viết và hình ảnh phần mộ của nữ sỹ TƯƠNG PHỐ . Đồng cảm và chia sẻ với Lê Công về những ý kiến và truyện ngắn " có vấn đề" đăng trên PHONGDIEP.NET. Đây là truyện ngắn theo tôi là tốt.Truyện phần nào " sờ" được vấn đề của thời hậu chiến mà ở đấy " một cuộc chiến khác" còn cam go hơn nhiều !
Chúc Lê Công khỏe sáng tác tốt !
15 December 2009, 13:01
cảm ơn anh đã giới thiệu bài viết này.những hình ảnh ở đồi thông đẹp thật .em rất thích bài thơ" giọt lê thu "
Giọt lê Thu
Bao giờ quên được mối tình xưa
Sinh tử còn đau mãi đến giờ
giấc mộng tìm nhau tìm chẳng thấy
Mênh mang biển hận, hận không bờ
trời thu ảm đạm một mầu
Gió thu hiu hắt thêm rầu lòng em
Trăng thu bóng ngả bên thềm
Tình thu ai để duyên em bẽ bàng
Sầu thu nặng lệ thu đầy
Vi lau san sát hơi may lạnh lùng
Ngổn ngang trăm mối bên lòng
Ai đem thu cảnh bạn cùng thu tâm
cảm ơn anh đã nhắc để nhớ đến Nữ sỹ Tương Phố .Chúc anh luôn vui,hạnh phúc
15 December 2009, 18:50
cảm ơn anh đã ghé nhà. Em cũng đang dến hà anh đây. Chúc anh sức khỏe
15 December 2009, 20:11
@ Lê Công!
Nữ sĩ Tương Phố mất ở Đà Lạt, lúc đó mình đang học sư phạm ở đây. Nhưng lúc ấy, lũ chúng mình chỉ đọc thơ Nguyễn Bắc Sơn, Thanh Tâm Tuyền, Tô Thùy Yên, Du Tử Lê... mà không nhớ có một nữ sĩ tài danh ở chung thành phố, và mất trong thời điểm đó. Cảm ơn Lê Công về bài viết, để cho mình biết thêm về một nhà thơ. Hội VHNT Lâm Đồng tổ chức buổi kỉ niệm thật là hay quá.
Về chuyện của LC, mình cũng đã có kinh nghiêm chút ít, có khi chịu thiệt nhưng lại hóa hay! Trong rủi có may mà.
Chúc vui nhiều!
17 December 2009, 06:07
Hai nghệ sĩ Đông Hồ- Tương Phố đã làm xúc động lòng người suốt 2 thế kỷ. Giờ đây Giọt lệ thu vẫn còn gây xúc động cho thế hệ trẻ. Cảm ơn anh đã chia sẻ.
17 December 2009, 06:28
Nơi bà an nghĩ là ngọn Tương Sơn,. Vốn xưa ngọn núi thấp thuộc rặng Lang Bran này chưa có tên. Từ ngày nữ sĩ về đây yên nghỉ người đời mới gọi là Tương Sơn.
Vào thăm anh, biết thêm ngọn núi Tương Sơn ở Đà Lạt gắn liền với nữ sĩ Tương Phố . Chúc anh một ngày mới nhiều niềm vui.
17 December 2009, 08:17
chào anh lecong! bài viết của anh thật cảm động, lời văn dung dị mà nói được hết tấm lòng trân trọng, truyền được hết điều đó cho người đọc. Chúc anh ngày càng có nhiều bài viết hay.
17 December 2009, 08:54
Một bài viết tưỡng niệm nữ sĩ Tương Phố như là nén hương tri ân người xưa . Chúc Lê công vui khỏe nhé
17 December 2009, 18:49
Anh HK, TBT TC VN KT thân mến! Cảm ơn anh đã chia sẻ.
Chúc anh luôn vui.
17 December 2009, 18:51
Re em Mong Ước. Anh cũng rất xúc động với tập Giọt lệ thu của bà. Chúc em luôn thành công
17 December 2009, 18:56
Anh Ngô Đình Miên kính mến. Cảm ơn anh đã chia sẻ. Chúc anh có nhiều niềm vui.
17 December 2009, 21:05
Cảm ơn CB đã vào thăm. chúc CB luôn vui
17 December 2009, 21:31
anh Luongthephiet: chào anh lecong! bài viết của anh thật cảm động, lời văn dung dị mà nói được hết tấm lòng trân trọng, truyền được hết điều đó cho người đọc. Chúc anh ngày càng có nhiều bài viết hay.
LC: Rất cảm ơn anh LTP. Em cũng muốn ghi lại những hoạt động trên địa phương mình để các anh hiểu thêm một vùng đất, những con người.
18 December 2009, 05:15
ĐT: Một bài viết tưỡng niệm nữ sĩ Tương Phố như là nén hương tri ân người xưa . Chúc Lê công vui khỏe nhé
LC: Cảm ơn lời chia sẻ của anh ĐT. Năm nào cũng vậy, bọn em thường lên mộ thắp hương và tham dự ngày giỗ của bà. Chúc anh buổi sáng vui
23 December 2009, 05:09
Tôi vào trang anh đọc bài viết về tưởng niệm nữ sỹ Tương Phố , biết rõ hơn về thân thế và sự nghiệp của một nữ sỹ tài danh của những năm đầu thế kỷ 20 . Cám ơn anh